Wielu kierowcom chociaż raz przydarzyło się wpadnięcie w poślizg, co niejednokrotnie doprowadziło do poważnych wypadków. Rzadko kiedy zdarza się jednak, by prowadzący pojazd wiedział, dlaczego auto zachowuje się w taki sposób i zostaje zniesione na jedną stronę. Z tego tekstu dowiesz się, czym są nadsterowność oraz podsterowność. Dzięki temu lepiej zrozumiesz, jakie siły działają na auto podczas jazdy po mokrej nawierzchni.
Nadsterowność i podsterowność to dwa zjawiska, które są potencjalnie groźne dla bezpieczeństwa i w momencie gdy występują w sposób niespodziewany oraz niekontrolowany, potrafią prowadzić do groźnych zdarzeń na drodze. Niestety wiedza o podsterowności i nadsterowności jest wśród kierowców niewielka i wynika w dużej mierze z jakości systemu szkoleniowego. Podczas kursu na prawo jazdy pojawiają się definicje obu zjawisk, ale niewiele poza tym. Rzeczywistość jednak pokazuje, że warto wiedzieć, skąd biorą się nadsterowność i podsterowność, jak ich unikać i jak sobie poradzić, gdy zjawisko jednak wystąpi.
Nadsterowność i podsterowność – co to takiego?
Nadsterowność i podsterowność to dwa terminy opisujące sposób, w jaki pojazd reaguje na skręty kierownicą, zwłaszcza w trudnych warunkach drogowych. Oba zjawiska mają związek z utratą przyczepności – w przypadku nadsterowności dotyczy to głównie tylnej osi, a przy podsterowności – przedniej. Efektem jest niekontrolowana zmiana toru jazdy, która może zaskoczyć nawet doświadczonych kierowców. Zrozumienie różnic między tymi zachowaniami pojazdu pozwala nie tylko lepiej interpretować sytuację na drodze, ale także szybciej i skuteczniej na nią reagować.
Czym jest nadsterowność?
Zacznijmy od poślizgu nadsterownego. Z takim terminem mamy do czynienia, gdy przednia oś ma większą przyczepność do podłoża niż tylna. Różnica przyczepności, która powstaje w ten sposób, prowadzi do sytuacji, w której tył samochodu zostaje dosłownie wyrzucony z zakrętu. Na pewno widziałeś to nie raz w filmach akcji lub na zawodach driftowych. Aby opanować nadsterowność, potrzebne są umiejętności, doświadczenie oraz stalowe nerwy. Tylko połączenie tych trzech elementów daje szanse na wyprowadzenie pojazdu do prawidłowej pozycji.
Nadsterowność częściej występuje w samochodach z napędem na tył lub z napędem na wszystkie koła, gdzie obciążenie jest skierowane na tylne koła. Samochody sportowe i luksusowe limuzyny są często skonfigurowane tak, aby były nadsterowne, ponieważ daje to kierowcy więcej kontroli nad pojazdem. Przykładami samochodów, które mogą być podatne na nadsterowność, są modele BMW z napędem na tylne koła, Porsche 911 czy Toyota GT86.
Kierowca najczęściej zauważy nadsterowność w zakręcie – auto zaczyna skręcać bardziej, niż wskazuje na to ruch kierownicą, a jego tył wyraźnie „ucieka” na zewnątrz łuku. W kabinie odczuwalne może być gwałtowne przesunięcie boczne, a czasem nawet lekki obrót pojazdu wokół własnej osi. Kierownica może na moment „odjąć” opór, ponieważ przednie koła wciąż mają przyczepność, ale tylna oś zaczyna się ślizgać. Dla niedoświadczonego kierowcy to wrażenie, jakby samochód chciał sam skręcić więcej, niż planowaliśmy – co może prowadzić do obrócenia się auta bokiem lub tyłem do kierunku jazdy.
Podsterowność – definicja
Podsterowność to zjawisko, które polega na wyjeżdżaniu przedniej części samochodu z zakrętu. W przeważającej większości przypadków dochodzi do niego, gdy przednie koła, które wchodzą w zakręt, nie utraciły przyczepności i zwiększa się przez to kąt poślizgu.
Kąt poślizgu to różnica pomiędzy miejscem, w którym opona jedzie w dotychczasowym kierunku. W momencie, gdy opony tracą przyczepność z nawierzchnią, często kontynuują jazdę w tym samym kierunku. Co ważne, w sytuacji gdy auto wpada w podsterowność, kąt poślizgu z przodu jest większy niż kąt poślizgu z tyłu.
Podsterowność zazwyczaj występuje w samochodach z napędem na przód. Wielu producentów wybiera tę konfigurację dla swoich pojazdów, ponieważ jest bezpieczna dla mniej doświadczonych kierowców, szczególnie w sytuacjach utraty przyczepności. Przykładami samochodów, które mogą być podatne na podsterowność, jest większość samochodów z napędem na przód, jak Volkswagen Golf, Honda Civic czy różne modele Forda.
W przypadku podsterowności kierowca zauważa, że mimo skręcania kierownicą auto nie reaguje zgodnie z oczekiwaniami – zamiast wejść w zakręt, „wypycha” przód pojazdu na zewnątrz łuku. Ma się wrażenie, jakby samochód nie chciał skręcić i jechał prosto mimo skręconych kół. Może pojawić się także lekki poślizg przednich kół i charakterystyczny „pisk opon”, zwłaszcza na mokrej lub śliskiej nawierzchni. Dla kierowcy to uczucie utraty kontroli nad torem jazdy, ale bez gwałtownego obrotu pojazdu – auto po prostu „nosi” przodem.
Nadsterowność a podsterowność – najważniejsze różnice
Aby łatwiej zrozumieć oba zjawiska, warto porównać je bezpośrednio. Oto najważniejsze różnice między nadsterownością a podsterownością:
- Tor jazdy:
– Nadsterowność: tył auta ucieka na zewnątrz zakrętu – auto skręca za mocno.
– Podsterowność: przód auta wypychany jest na zewnątrz – auto skręca za słabo. - Oś tracąca przyczepność:
– Nadsterowność: tylna oś.
– Podsterowność: przednia oś. - Typowe odczucia kierowcy:
– Nadsterowność: wrażenie „zarzucania” tyłem, auto może zacząć się obracać.
– Podsterowność: auto nie reaguje na skręt kierownicy, kontynuuje jazdę na wprost. - Typ napędu sprzyjający zjawisku:
– Nadsterowność: napęd na tylne lub wszystkie koła.
– Podsterowność: napęd na przednie koła.
Jak poradzić sobie przy nadsterowności i podsterowności?
Opanowanie poślizgu to jeden z najtrudniejszych elementów prowadzenia samochodu, szczególnie gdy pojawia się nagle i bez ostrzeżenia. Nadsterowność i podsterowność wymagają zupełnie różnych reakcji – w jednej sytuacji trzeba „odpuścić” skręt i skupić się na kontroli tylnej osi, w drugiej zaś – delikatnie odzyskać przyczepność przednich kół. Wiedza o tym, jak reagować, może zdecydować o zachowaniu panowania nad pojazdem i uniknięciu wypadku.
Nadsterowność – jak wyjść z poślizgu?
Poniżej przygotowaliśmy dla Ciebie krótki poradnik, z którego dowiesz się, jak wyjść z nadsterowności. Ta wiedza może pomóc Ci uniknąć groźnego wypadku, gdy warunki na drodze nie są najlepsze.
- Nie panikuj i nie szarp kierownicą. Zachowaj spokój – gwałtowne ruchy tylko pogłębią poślizg.
- Patrz tam, gdzie chcesz jechać. Skieruj wzrok w kierunku wyjścia z zakrętu, a nie na przeszkodę – to pomaga w intuicyjnym korygowaniu toru jazdy.
- Delikatnie skręć w stronę poślizgu. Jeśli tył auta „ucieka” w prawo, skręć lekko kierownicą w prawo. To tzw. kontra – ma na celu przywrócenie przyczepności tylnej osi.
- Zdejmij nogę z gazu. Nie przyspieszaj, bo to pogłębi poślizg. W większości przypadków nie hamuj gwałtownie – może to zakończyć się obrotem.
- Koryguj tor jazdy. Gdy auto zacznie wracać do właściwego kierunku, delikatnie „odkręcaj” kierownicę, by nie doprowadzić do poślizgu w drugą stronę (tzw. efekt jo-jo).
Jeśli nie jesteś pewien, czy zdołasz wyprowadzić auto z poślizgu, lepiej od razu przyjąć najprostszy schemat – wciśnij hamulec do oporu i sprzęgło, by maksymalnie skrócić drogę hamowania i nie dopuścić do zgaśnięcia silnika.
Istnieje także kilka kwestii, o które warto zadbać, bo mogą Ci pomóc na wypadek poślizgu:
- Stabilizatory – ciekawym rozwiązaniem zapobiegającym nadsterowności jest zmniejszenie średnicy stabilizatora znajdującego się z tyłu lub zwiększenie średnicy elementu zamontowanego z przodu.
- Amortyzatory – jeśli zdecydujesz się na zmiękczenie tylnych amortyzatorów lub zwiększenie twardości przednich z pewnością uda Ci się ograniczyć zjawisko nadsterowności. To, jakie działanie wybierzesz, zależy tylko od Ciebie. Rezultat w większości przypadków będzie taki sam.
- Ogumienie – załóżmy, że masz do czynienia z nadsterownością. W wielu przypadkach odpowiedzialna za jest temperatura tylnej opony. Po rozgrzaniu opona znajdująca się z tyłu ma niższą temperaturę niż przednia, a to jest przyczyną pojawienia się nadsterowności. Dobrym sposobem na ograniczenie tego problemu jest zmniejszenie ciśnienia w oponach znajdujących się z przodu.
- Dystanse – bywa, że szerokość przedniej osi jest większa niż tylnej, co stanowi prostą drogę do zmniejszenia przyczepności przednich kół. W takiej sytuacji zamiast nadsterowności wystąpi podsterowność. Dużą wadą tego rozwiązania jest ograniczona i spowolniona reakcja auta na ruchy kierownicą wykonywane przez prowadzącego.
Podsterowność – jak z niej wyjść?
Najczęściej popełnianym przez kierowców błędem jest nieprawidłowa reakcja, w sytuacji gdy pojazd wpada w podsterowność. Załóżmy, że wychodzisz z dość ostrego zakrętu i widzisz, że kierunek jazdy jest całkowicie inny niż zamierzony. Pierwszym odruchem kogoś niedoświadczonego jest pogłębienie kąta skrętu kierownicą. W praktyce okazuje się jednak, że takie działanie sprawia, że koła kręcą się jeszcze szybciej, a podsterowność zyskuje na sile. Co więc należy zrobić?
- Zdejmij nogę z gazu. To pierwsza i najważniejsza reakcja – zmniejszenie prędkości pozwala oponom odzyskać przyczepność i wrócić na tor skrętu.
- Nie skręcaj bardziej. Naturalnym odruchem jest „dokręcanie” kierownicy, ale to pogarsza sytuację – koła i tak się ślizgają, więc nie mają jak wykonać ostrzejszego zakrętu.
- Trzymaj kierownicę w ustalonej pozycji. Pozwól oponom złapać przyczepność bez zmieniania kąta – zbyt duże korekty mogą wywołać nagłe przeskoki przodu lub niekontrolowane szarpnięcia auta.
- Hamuj tylko, jeśli to konieczne. Jeśli masz ABS – możesz delikatnie hamować. Jeśli nie – unikaj gwałtownego hamowania, by nie zablokować kół.
- Po odzyskaniu przyczepności – wróć do kontroli. Gdy auto znów zaczyna reagować na ruch kierownicą, płynnie koryguj tor jazdy i nie przyspieszaj zbyt szybko.
Jak systemy samochodowe pomagają opanować poślizg?
Nowoczesne samochody wyposażone są w szereg systemów, które wspierają kierowcę w sytuacjach utraty przyczepności. Najważniejsze z nich to ABS, który zapobiega blokowaniu kół podczas hamowania, oraz ESP (lub ESC) – system stabilizacji toru jazdy, który automatycznie przyhamowuje odpowiednie koła i pomaga wrócić na właściwy tor. Dodatkowo wiele aut ma kontrolę trakcji, która ogranicza poślizg kół napędzanych podczas przyspieszania. W zależności od producenta może ona występować pod różnymi nazwami – TCS, ASR, TRC czy DSC – ale jej zadanie jest zawsze to samo. Choć elektronika znacząco zwiększa bezpieczeństwo, nie zastępuje zdrowego rozsądku i znajomości podstawowych zasad panowania nad pojazdem.
Podsterowność i nadsterowność – czy zawsze są niepożądane?
Skoro wiesz już, czym jest podsterowność i nadsterowność, warto zastanowić się, czy każde z tych zjawisk jest jednoznacznie negatywne. Wszystko zależy od tego, jak spojrzeć na kwestię wpadania w poślizg. W mieście, w normalnym ruchu nadsterowność i podsterowność z całą pewnością są postrzegane jako groźne. Nie jest to opinia na wyrost, ponieważ trudno zliczyć wypadki wynikające z utraty przyczepności.
Zupełnie inaczej jednak sprawa ma się w przypadku motorsportu. Dyscyplina nazywana driftingiem polega właśnie na wprowadzaniu pojazdu w kontrolowany poślizg. Trzeba jednak zaznaczyć, że samochody, które startują w tego typu zawodach, są specjalnie do tego przygotowane, chociażby poprzez wyposażenie w tylny napęd.
Wyścigi drifterskie odbywają się na zamkniętych odcinkach dróg lub specjalnych torach, w celu minimalizacji ryzyka przypadkowych ofiar, w razie wypadku. Podczas jazdy bokiem bardzo łatwo utracić kontrolę nad samochodem, ale mimo wszystko dyscyplina jest bardzo popularna. Wszystko przez spektakularność oraz efektowność popisów kierowców startujących w zawodach.
Jak widzisz, jedni kierowcy unikają tych zjawisk jak ognia, a inni celowo wprowadzają w nie swoje samochody. W kontekście ruchu po publicznych drogach podsterowność i nadsterowność pojazdu są jednak zjawiskami jednoznacznie negatywnymi, które mogą być groźne w skutkach.
Podsterowność i nadsterowność – lepiej uważaj na te zjawiska
Jeśli nie jesteś kierowcą startującym w imprezach driftowych, to znak, że podsterowność i nadsterowność są zjawiskami, których powinieneś unikać. Niestety, pomimo powszechnie stosowanych metod, nie zawsze da się zapobiec poślizgowi. Wszystkiemu winny jest między innymi stan nawierzchni i ogumienia. Warto jednak podjąć działania mające na celu zapewnienie Ci ochrony podczas jazdy. Do wyboru masz naprawdę wiele możliwości.
Podsterowność i nadsterowność w kontekście motorsportu to całkowicie odwrotna sytuacja. Masz bowiem do czynienia ze zjawiskami, które są jak najbardziej pożądane. Kierowcy startujący w zawodach robią wszystko, by wpaść w kontrolowany poślizg i w efektowny sposób z niego wyjść. Ze względu na ryzyko zawody odbywają się na zamkniętych torach lub nieuczęszczanych odcinkach dróg.
Zobacz również:
Szkoła Jazdy Chorzów: https://szkolaexpert.pl/szkola-nauki-jazdy-chorzow/
Szkoła Nauki Jazdy Świerklaniec: https://szkolaexpert.pl/szkola-nauki-jazdy-swierklaniec/